Bezsenność – rozpoznanie i leczenie

Bezsenność to stan, w którym występują trudności zarówno w zakresie zasypiania, jak i utrzymania snu lub wczesne budzenie się. Zaburzenia to negatywnie wpływa na funkcjonowanie w ciągu dnia, dlatego jego objawy dotykają pacjenta przez całą dobę.

Przyczyny bezsenności

Początek bezsenności wiąże się zazwyczaj z konkretnym problemem, na przykład ze stresującym wydarzeniem (np. utrata pracy lub kryzys małżeński) albo z czynnikiem, który zmienia przyzwyczajenia związane ze snem (np. narodziny dziecka lub praca zmianowa). U niektórych osób taka ostra postać bezsenności przechodzi w stan przewlekły. Bezsenność często jest skutkiem obecności innych zaburzeń psychicznych. Szacuje się, że niemal połowa przypadków bezsenności wiąże się z zaburzeniami psychicznymi.

Bezsenność może być wywołana przez depresję, lęk, a także nadmierny stres. W wielu wypadkach czynnikiem wywołującym bezsenność jest właśnie stresujące wydarzenie. W przypadku depresji, może być jednym z pierwszych jej objawów. Trudności ze snem mogą również wystąpić jako efekt uboczny niektórych leków psychotropowych, w tym leków o działaniu przeciwdepresyjnym.

Stosunkowo nowym zjawiskiem, które należy zaliczyć do przyczyn psychicznych bezsenności jest ortosomnia. To niedawno zidentyfikowane zjawisko opisuje się jako obsesyjne dążenie do osiągnięcia perfekcyjnego snu. Każde, nawet najdrobniejsze odchylenie od oczekiwanego wyniku, może wywołać stan lęku i paradoksalnie, zamiast poprawić jakość snu, wywołuje lub pogłębia zaburzenia snu.

Do bezsenności przyczyniać się może również niezdrowy styl życia. Zasypianie może być utrudnione poprzez przyjmowanie substancji psychoaktywnych. Ponadto niewłaściwe nawyki snu, takie jak nieregularne godziny budzenia i zasypiania lub korzystanie z mediów bezpośrednio przed snem. Zalicza się do tego również stan czuwania, kiedy przy naszym łóżku znajduje się telefon lub komputer, który co jakiś czas daje o sobie znać przsyłając aktualizacje i powiadomienia.

Należy również mieć świadomość, że u podłoża bezsenności mogą leżeć choroby somatyczne, takie jak astma czy choroby tarczycy lub serca. Dodatkowo pewne leki stosowane w leczeniu tych zaburzeń mogą wpływać na jakość snu. 

Do bezsenności również mogą prowadzić zmiany hormonalne związane z menopauzą u kobiet. Wiele osób z wiekiem doświadcza problemów ze snem, częściowo z powodu naturalnych zmian w rytmach snu i czuwania.

Rozpoznanie i przyczynowe leczenie bezsenności może znacząco poprawić jakość snu i ogólne samopoczucie. Osoby doświadczające problemów ze snem powinny rozważyć konsultację lekarską lub psychologiczną.

Eksperci nie są zgodnie co do długości czasu trwania bezsenności, po upływie którego należy interweniować. Uważa się jednak, że podjęcie leczenia jest wskazane, gdy bezsenność staje się przyczyną znacznego dyskomfortu i utrudnia funkcjonowanie.

Rozpoznanie bezsenności

Bezsenność (podobnie jak ból) jest dolegliwością subiektywną, a w jej rozpoznaniu kluczowe znaczenie ma badanie kliniczne. Polega ono na zebraniu wywiadu od chorego (oraz optymalnie od jego bliskich) dotyczącego jego snu, a także na zapoznaniu się z zapisami w dzienniczku snu. Dzienniczek snu powinien być jednym z podstawowych elementów diagnostyki i monitorowania wyników leczenia. 

Nie zawsze udaje się wykryć przyczyny bezsenności, jednak nie jest to konieczne do ustalenia rozpoznania. W niektórych przypadkach można jednak zdiagnozować i wdrożyć skuteczne leczenie przyczynowe.

Bezsenność – objawy

Bezsenność jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń snu. Do objawów klinicznych bezsenności należą: trudności z zasypianiem (wydłużone oczekiwanie na sen), długo trwające wybudzenia w nocy (sen płytki i przerywany) oraz złe samopoczucie w ciągu dnia: poczucie niewyspania, zmęczenia, nadmierne napięcie psychiczne, drażliwość, bóle głowy, pogorszenie koncentracji uwagi i inne. Występowanie objawów bezsenności przez dłuższy czas może w znaczny sposób wpłynąć na obniżenie jakości życia pacjenta.

W diagnostyce bezsenności przyjęto kryteria rozpoznawania tego stanu. Podzielone są one na objawy związane z samym snem, a także subiektywne uczucie zmęczenia rano, pomimo przespanej nocy, takie jak: senność, złe samopoczucie, problemy z koncentracją, pamięcią, obniżenie wyników w szkole lub w pracy, drażliwość i inne zaburzenia nastroju, brak motywacji, bóle głowy, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, obniżony nastrój.

Bezsenność należy do chorób cywilizacyjnych, które są efektem zbyt szybkiego tempa życia, wysokiego i przewlekłego poziomu stresu, nawarstwiających się problemów dnia codziennego. Często bezsenność jest objawem towarzyszącym innym zaburzeniom –depresji, zaburzeniom lękowym czy uzależnieniom. Wpływ na jej wystąpienie mogą mieć również dolegliwości ze strony układu pokarmowego, serca czy płuc. Niekiedy bezsenność jest objawem ubocznym przyjmowanych leków. 

Bezsenność można rozpoznać gdy występują:

• trudności z zaśnięciem i/lub utrzymaniem ciągłości snu,
• zbyt wczesne budzenie się,
• sen nie zapewnia wypoczynku.

Objawy te powinny występować mimo odpowiednich możliwości i okoliczności sprzyjających zaśnięciu. Ponadto powinien być obecny co najmniej jeden z przejawów zaburzeń  funkcjonowania w ciągu dnia:

1. zmęczenie lub ogólne złe samopoczucie,
2. zaburzenia uwagi, koncentracji lub pamięci,
3. zaburzenia funkcjonowania społecznego lub zawodowego albo słabe wyniki w nauce,
4. zaburzenia nastroju lub drażliwość,
5. senność w ciągu dnia,
6. zmniejszenie motywacji, energii lub inicjatywy,
7. skłonność do popełniania błędów lub wypadków w pracy albo podczas prowadzenia samochodu,
8. napięcie emocjonalne, bóle głowy lub objawy ze strony przewodu pokarmowego w wyniku braku snu,
9. obawy i zamartwianie się kwestiami związanymi ze snem.

Bezsenność – leczenie

Terapia i leczenie bezsenności oparte są na przebadanych, bezpiecznych metodach. Początkiem tego procesu powinno być odpowiednie rozpoznanie przyczyn, które są źródłem zaburzeń snu. Jeżeli bezsenność występuje na tle innych chorób lub zaburzeń, do procesu leczenia mogą zostać włączeni specjaliści różnych dziedzin medycyny, tacy jak pulmonolog, neurolog, laryngolog czy internista.

Terapia bezsenności może odbywać się dwutorowo i łączyć ze sobą psychoterapię i farmakoterapię. Do pierwszej z tych grup zaliczają się takie metody jak terapia poznawczo-behawioralna, treningi relaksacyjne, ograniczanie czasu spędzanego w łóżku oraz technika kontroli bodźców.

Oddziaływania psychologiczne przynoszą zwykle satysfakcjonujące efekty i dlatego jest to metoda stosowana w pierwszej kolejności, przed sięgnięciem po leki uspokajające czy nasenne. Wynika to z faktu, że pewne czynniki psychiczne i behawioralne mogą wywoływać i podtrzymywać występowanie zaburzeń snu. Często opisywana przez pacjentów „gonitwa myśli” i pobudzenie emocjonalne towarzyszące próbie zaśnięcia, może doprowadzić do powstania błędnego koła – nieudane próby zaśnięcia wywołują niepokój, przez co jeszcze bardziej oddalają możliwość zapadnięcia w sen.

Podstawowym postępowaniem powinny być oddziaływania niefarmakologiczne, które dają szansę na eliminację czynników podtrzymujących bezsenność, a zgodnie z wynikami badań ich skuteczność jest porównywalna  rezultatami farmakoterapii. Znaczenie tej ostatniej, wbrew powszechnie utartym opiniom, bywa przeceniane. Leki nasenne wprawdzie mogą łagodzić objawy, rzadko jednak zapewniają całkowite ustąpienie bezsenności, zwłaszcza gdy są stosowane bez oddziaływań psychologicznych.

Oddziaływania psychologiczne

Jednym z pierwszych kroków powinno być wdrożenie zasad higieny snu. Skuteczną metodą leczenia bezsenności jest także terapia poznawczo-behawioralna. Psychoterapia w wielu przypadkach jest równie skuteczna jak farmakoterapia a jej korzystny wpływ może się utrzymywać przez dłuższy czas po zakończeniu leczenia.

Farmakoterapia

Farmakoterapia bezsenności opiera się głównie na stosowaniu małych dawek leków przeciwdepresyjnych, które wywołują senność. 

Inne postępowanie może obejmować leki nasenne, które najczęściej powinny być stosowane w sposób przerywany. Stosowanie leków nasennych może wiązać się ze zjawiskiem senności następnego dnia. Z kolei zespół odstawienny charakteryzuje się wystąpieniem takich objawów jak: pobudzenie, bóle i zawroty głowy, drażliwość, zmęczenie oraz nadwrażliwość na hałas i bodźce wzrokowe.

Bezsenność jest powszechnym problemem, który dotyka ludzi na różnych etapach życia. Jej przyczyny mogą być zróżnicowane, istnieją jednak skuteczne metody leczenia. Jeśli doświadczasz bezsenności, nie wahaj się skontaktować ze specjalistą.

Spokojnego dnia,

Zespół Holisens

Najczęstsze zaburzenia psychiczne Polek i Polaków

Zaburzenia psychiczne są poważnym i wciąż pogłębiającym się problemem zdrowotnym nie tylko w Polsce ale i na całym świecie.

Według WHO dolegliwości psychiczne są obok chorób układu krążenia i nowotworów najpoważniejszym wyzwaniem zdrowotnym ludzkości.

Znamienne jest to, że na dolegliwości psychiczne o różnym natężeniu cierpi prawie aż 40% Polaków. Niestety tylko jedna trzecia z tych osób korzysta z jakiejkolwiek formy leczenia lub wsparcia.

Przekładając to na liczby, w Polsce zaburzenia psychiczne dotyczą 9 milionów dorosłych Polaków i ok. 6 milionów dzieci oraz młodzieży.

Zaburzenia psychiczne w XXI wieku

Na miejscu pierwszym pośród zaburzeń psychicznych jest depresja. Choroba ta jest zaliczana do grupy chorób cywilizacyjnych. Co ciekawe depresja jest także najbardziej kosztowną chorobą dla gospodarki i służby zdrowia zaraz po nowotworach.

Do równie poważnych i częstych zaburzeń psychicznych należą: zaburzenia lękowe, zaburzenia spowodowane nadużywaniem substancji psychoaktywnych, ADHD i bezsenność.  Najczęstszym zaś powodem tak zwanej niepełnej sprawności jest: depresja, demencja i choroba alkoholowa. Niestety coraz częściej choroby psychiczne dotykają dzieci i młodzieży.

Dowiedz się więcej na temat czterech najczęstszych dolegliwości psychicznych w Polsce. Kiedy należy zareagować i kiedy zwrócić się o pomoc?

Depresja

Depresja jest najczęstszym zaburzeniem psychicznym nie tylko w Polsce ale również na świecie. Zmaga się z nią kilkadziesiąt procent populacji. Należy pamiętać, że nie jest to cwilowe obniżenie nastroju, lecz poważny problem stawiany przez medycynę na równi z fizycznymi problemami zdrowotnymi jak choćby choroby sercowo-naczyniowe.

Depresja może w żadnym stopniu nie być związana z warunkami i środowiskiem życia danej osoby. Należy pamiętać, że komunikaty: “czym ty się przejmujesz”, “będzie dobrze”, “przecież inni mają gorzej i nie narzekają” nie mają tu absolutnie żadnego zastosowania. Na szczęście świadomość społeczna stale rośnie i coraz rzadziej spotykamy się z podobnym odbiorem depresji, niemniej zawsze warto to podkreślać.

Niestety szacuje się, że ponad połowa przypadków depresji w Polsce pozostaje niezdiagnozowana. Wciąż w dużej grupie panuje przeświadczenie, że depresja oznacza słabość, “że coś jest ze mną nie tak” lub po prostu wstydzimy się. Podkreślamy bardzo mocno: Depresja jest chorobą, którą powinno się i przede wszystkim można skutecznie leczyć. Im wcześniej osoba cierpiąca na depresję i jej otoczenie otrzyma specjalistyczne wsparcie, tym skuteczność terapii będzie znacznie wyższa a leczenie bardziej przystępne.

Nie starajmy się przeczekać depresji, ponieważ sama nie przejdzie, a odkładanie leczenia może jedynie pogłębić objawy. Należą: 

• utrata radości i chęci życia
• rezygnacja lub ograniczenie aktywności społecznej, 
• lęk
• utrata sensu życia
• zaburzenia koncentracji
• wahania samopoczucia i wiele innych uciążliwych objawów

Po specjalistyczną pomoc należy zwrócić się, gdy objawy utrzymują się powyżej 2 tygodni. Więcej na temat depresji: TU

Zaburzenia lękowe, nerwica lękowa

Zaburzenia lękowe są znaczącą grupą często występujących dolegliwości psychicznych Zaburzenia tego rodzaju mają wpływ na postrzeganie rzeczywistości, procesy myślowe i emocje chorego co oczywiście przekłada się również na określone rodzaje zachowań. Pacjenci z tym zaburzeniem doświadczają lęku napadowego lub przewlekłego, chorym towarzyszy często nieustanny strach, który staje się barierą w codziennym funkcjonowaniu. Pośród zaburzeń lękowych należy wyróżnić: 

• zespół lęku uogólnionego, 
• fobie, 
• zaburzenia lękowe z napadami paniki, 
• zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, 
• zaburzenia adaptacyjne, 
• ostre reakcje na stres,
• zaburzenia stresu pourazowego

Jak Pokonać stres?

Każdy rodzaj zaburzeń lękowych ma odmienne podłoże, może być wywoływany różnymi czynnikami, oraz przebiegać z różnym stopniem nasilenia. Konieczne w tym przypadku jest dobranie indywidualnej terapii u psychoterapeuty / psychiatry. Często wystarczająca jest terapia,by pacjent nauczył się, jak rozpoznawać swoje schematy myślowe oraz radzić sobie z lękiem.

Niekiedy jednak potrzebne jest leczenie farmakologiczne lub synergia obu tych metod. Więcej na temat zaburzeń nerwicowych znajdziesz TU.

Uzależnienie

Do najczęstszych zaburzeń psychicznych w Polsce należy zaliczyć uzależnienia, w szczególności uzależnienie od alkoholu oraz środków psychoaktywnych. Alkohol, narkotyki i leki prowadzą nie tylko uzależnienia, ale też do określonych zachowań i zaburzeń psychicznych. Mogą stać się przyczyną wielu chorób psychicznych lub nasilać ich dolegliwości. Często spotykaną dolegliwością jest na przykład wzmożony lęk dzień po spożyciu alkoholu. 

Dolegliwości te mogą być konsekwencją długotrwałego stosowania substancji psychoaktywnych. Należą do nich:

• demencja
• paranoja alkoholowa
• zespół Otella
• zespół Korsakowa

Bardzo często zdarza się także, że jednorazowe lub kilkurazowe zastosowanie określonych substancji powoduje wyzwolenie mechanizmów prowadzących do choroby psychicznej.

Zaburzenia snu

Zaburzenia snu, dotyczą zarówno nieprawidłowej ilości jak i jakości snu, mogą obejmować:

• bezsenność
• nadmierną senność
• narkolepsję
• parasomnię czyli lęki i koszmary nocne

Potrzebujemy odpowiedniej ilości i jakości snu. To moment dla naszego umysłu na poukładanie myśli i wyrównanie chemii w organizmie. W związku z ciągłym pędem i niezdrowym trybem życia a także stresem, organizm nieustannie znajduje się w trybie walki, ucieczki lub paraliżu, który powoduje między innymi właśnie zaburzenia snu. Długotrwałe zaburzenia snu wywołują znaczne zmiany w procesach myślowy, postrzeganiu rzeczywistości oraz w osobowości danego człowieka. Znacznie także utrudniają normalne funkcjonowanie i stają się przyczyną rozwoju innych chorób psychicznych.

Oczywiście, dolegliwości, na które cierpimy jest znacznie więcej, przeczytasz o nich na naszym blogu lub w zakładce “problematyka”

Jak Smacznie spać? Wskazówki dla dobrego snu

Jeżeli dostrzegasz u siebie lub swoich bliskich, symptomy któregokolwiek z powyższych zaburzeń, udaj się na konsultację ze specjalistą. Podczas poczucia bezradności i lęku najgorszy jest lęk w sięgnięciu po wsparcie.

Na szczęście schorzenia te są w dużym stopniu rozpoznane i istnieje szereg skutecznych metod terapii. Spokojnego dnia! Zespół Holisens

Jak poradzić sobie z zaburzeniem odżywiania?

Czym są zaburzenia odżywiania?

Choć często bagatelizowane, nazywane ostrzejszą dietą lub odmiennym trybem życia, zaburzenia odżywiania to poważne zaburzenia psychiczne, powodujące nawyki szkodliwe dla zdrowia, a nawet zagrażające życiu. Obejmują głodówki, intencjonalne wymioty czy nadmierne przejadanie się. Dotykają one prawie 5% populacji, najczęściej występując u nastolatków i młodych dorosłych, a szczególnie wśród kobiet.

Przyczyny

Określenie definitywnych przyczyn, pojawienia się pewnego typu zaburzeń odżywiania u danej osoby graniczy z niemożliwością, jako że na każdego człowieka oddziałują zróżnicowane zestawy czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych. Możliwe jest jednak wskazanie elementów sprzyjających rozwojowi tego rodzaju zaburzeń.

Mogą nimi być dorastanie w rodzinie, w której kładziony był stale nacisk na pilnowanie swojej masy ciała, wychowanie przez bardzo kontrolujących rodziców, opiekunów lub posiadanie takich cech osobowości, jak wysoka neurotyczność, impulsywność, perfekcjonizm. Negatywny wpływ na sposób, w jakim postrzegamy swoje ciało, może także być spowodowany obecnością modelu tak zwanej idealnej sylwetki, która w dzisiejszym społeczeństwie często przyjmuje kształt ciała naturalnie szczupłego bądź nienaturalnie wychudzonego.

Warto też przyjrzeć się równie istotnym czynnikom genetycznym, albowiem w przypadku historii występowania zaburzeń odżywiania w rodzinie, podatność na tą przypadłość jest zdecydowanie wyższa. 

Rodzaje zaburzeń odżywiania i ich objawy

Anoreksja 

Inaczej nazywana jadłowstrętem psychicznym, anoreksja może przejawiać się w postaci drastycznego głodzenia, spożywania bardzo niewielkiej ilości jedzenia oraz przesadnie uprawianej aktywności fizycznej, spowodowanymi panicznym strachem przed przybraniem na wadze. Osobom z tym zaburzeniem często wydaje się, że są otyłe lub po prostu niewystarczająco szczupłe, nawet przy widocznie niskiej masie ciała i kościstej sylwetce. Z tego też powodu, anoreksja jest szczególnie niebezpieczna, z najwyższą śmiertelnością pośród wszelkich zaburzeń czy chorób psychicznych.

Można ją rozpoznać przyglądając się następującym objawom:

• Spadek masy ciała
• Unikanie posiłków 
• Wielokrotne ważenie się, obsesyjne liczenie kalorii
• Zawroty głowy, omdlenia
• Osłabienie organizmu (włosy, paznokcie)
• Nagła, intensywna aktywność fizyczna
• Noszenie większych, luźnych ubrań, maskujących wychudzone ciało
• U kobiet także mniej obfita menstruacja lub jej całkowity zanik

Czasem ludzie z anoreksją, mogą przez niedługi okres czasu spożywać większe ilości jedzenia a następnie pozbywać się ich za pomocą leków przeczyszczających albo powodujących wymioty, jest to typ anoreksji bulimiczny.

Bulimia

Podobnie jak w przypadku anoreksji, u podstaw bulimii leży obawa przed niekontrolowanym przytyciem, jednak osoby zmagające się z nią mają zazwyczaj odpowiednią masę ciała lub nadwagę, przez co niekoniecznie jest ona widoczna na pierwszy rzut oka. Bulimia manifestuje się w postaci epizodycznego objadania się, najczęściej wysokokalorycznymi, produktami spożywczymi, po którym występuje próba wyrzucenia ich z organizmu poprzez prowokowanie wymiotów, zażywanie środkó

w przeczyszczających, głodówki czy kompulsywnego uprawiania sportu. Nieumiarkowanemu jedzeniu towarzyszy zazwyczaj uczucie wstydu i głębokiego poniżenia, dlatego ludzie oddają się mu raczej w samotności, ukryciu.

 

Zauważalne są jednak takie objawy jak:

• Częste chodzenie do łazienki w trakcie lub zaraz po posiłku
• Zawroty głowy, omdlenia
• Nawracająca biegunka
• Znikanie dużych ilości jedzenia
• Psucie się zębów (kwas żołądkowy)

Zaburzenie z napadami objadania się

Zaburzenie z napadami objadania się, rzadko pierwsze przychodzi na myśl, jeśli w ogóle, kiedy słyszy się o zaburzeniach odżywiania, jest to, jednak nadzwyczaj często pojawiający się problem. Polega on, w pewnym stopniu, na zachowaniu typowym dla bulimii, czyli na epizodach obżerania się przesadnymi ilościami jedzenia, tylko, że jest pozbawiony działań, mających na celu pozbycie się dodatkowo nabytych kalorii. 

Do jego objaw należą:

• Jedzenie szybciej, więcej niż normalnie
• Jedzenie pomimo uczucia pełności 
• Jedzenie w samotności
• Odczuwanie poczucia winy, obrzydzenia do siebie po jedzeniu

Zaburzenia z napadami objadania się mogą prowadzić do niebłahych dolegliwości, takich jak cukrzyca czy choroby układu krążenia.

ARFID (zaburzenie polegające na ograniczeniu/unikaniu przyjmowania pokarmów)

Zaburzenie to sprawia, że pojawia się potrzeba unikania pewnego rodzaju jedzenia, z powodu jego smaku, zapachu, tekstury czy koloru. Jednak, nie powinno to być mylone ze zwykłymi preferencjami, AFRID może prowadzić do znacznej utraty wagi, osłabienia organizmu, a nawet konieczności dostarczania składników odżywczych poprzez sondę, w celu uzupełnienia ich deficytu.

Pica

Zaburzenie pica to zaburzenie odżywiania, pod wpływem którego dana osoba odczuwa chęć zajadania się produktami inaczej nie zdatnymi do spożycia, takimi jak włosy, ziemia, kreda, mydło, papier. Przeważnie diagnozowane jest u dzieci powyżej drugiego roku życia, lecz zdarza się dotykać także dorosłych, na przykład kobiet w ciąży.

Leczenie

Skuteczne sposoby leczenia mogą być odmienne, w zależności od okoliczności oraz rodzaju zaburzenia odżywiania. W przypadku bulimii i zaburzenia z napadami objadania się, najlepsze rezultaty zdaje się przynosić terapia poznawczo-behawioralna, jednak przy każdym z zaburzeń odżywiania istotny jest balans pomiędzy psychoterapią a planem żywieniowym, aby zapobiec pogarszaniu się zdrowia zarówno psychicznego oraz fizycznego. Jeśli chodzi o młodzież, dla właściwych efektów, często konieczne jest podjęcie terapii systemowej, w której nacisk kładzie się na poprawę otoczenia nastolatka, ustabilizowanie ról obecnych w rodzinie. 

Obok zaburzeń odżywiania, zdarzają się współistnieć także inne problemy, takie jak depresja, stany lękowe czy zaburzenia osobowości. W takim wypadku, potrzebne może być dodatkowo leczenie farmakologiczne.

Czasami jednak, kiedy sytuacja staje się na tyle poważna by zagrażała ona życiu, dojść może do hospitalizacji. Istnieją również ośrodki opiekuńczo-lecznicze, zazwyczaj bardziej komfortowe i przyjazne dla pacjentów.

Jeżeli Ty lub ktoś z Twoich bliskich cierpi na zaburzenia odżywiania, nie wahaj się sięgnąć po profesjonalne wsparcie. Im szybciej otrzymasz pomocne Ci narzędzia, tym łatwiej uporasz się z sytuacją.

Życzymy spokojnego dnia, Zespół Holisens

Schizofrenia, jak sobie z nią radzić?

Schizofrenia jest poważnym problemem zdrowia psychicznego, który zalicza się do zaburzeń psychotycznych (psychoz). Główne objawy schizofrenii to uporczywe urojenia, halucynacje (omamy), zdezorganizowane myślenie i doświadczanie wpływu, bierności lub kontroli. Zaburzenie często wiąże się ze znacznym cierpieniem i trudnościami w codziennym funkcjonowaniu. Na szczęście leczenie schizofrenii jest możliwe. Poznaj skuteczne metody.

Czym jest schizofrenia?

Termin „schizofrenia” został wprowadzony do psychiatrii przez Eugena Bleurera (1857-1939). Pochodzi od greckich słów schizein („rozszczepiać”) oraz phren („umysł”). Eksperci Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) podają, że z zaburzeniem boryka się 0,32% populacji. 

Schizofrenia charakteryzuje się znacznymi problemami w percepcji rzeczywistości oraz zmianami w zachowaniu. Chorzy doświadczają też uporczywych trudności poznawczych (czyli np. związanych z pamięcią, uwagą i rozwiązywaniem problemów). 

Zaburzenie może wpływać na życie osobiste, rodzinne, społeczne czy zawodowe i wiązać się ze znaczną niepełnosprawnością. Jednak tę psychozę da się leczyć. W terapii stosowane są leki i oddziaływania psychospołeczne.

Przyczyny schizofrenii

Dokładne przyczyny schizofrenii nie są znane. Badania sugerują, że zaburzenie jest wynikiem interakcji między kilkoma czynnikami biologicznymi i środowiskowymi. Wśród tych pierwszych najczęściej wymieniane są mechanizmy genetyczne, wirusowe, immunologiczne, „chemia mózgu” oraz zaburzenia rozwojowe tego narządu.

Za uwarunkowania środowiskowe sprzyjające rozwojowi schizofrenii uważa się doświadczenie ciężkiego stresu czy kryzysu emocjonalnego, nagromadzenie obciążających wydarzeń życiowych oraz nieprawidłową komunikację i trudne relacje w rodzinie. Podwyższone ryzyko schizofrenii występuje też u osób intensywnie używających konopi.

Jakie są objawy schizofrenii?

Do objawów schizofrenii należą:

1. omamy: osoba ze schizofrenią może słyszeć (najczęściej), widzieć czy czuć rzeczy, które nie istnieją;
2. urojenia: to fałszywe sądy pochodzenia chorobowego, np. wielkościowe czy prześladowcze;
3. zdezorganizowane myślenie: obserwuje się je jako pomieszaną lub nieistotną mowę;
4. doświadczanie wpływu, bierności lub kontroli: oznacza doświadczanie, że uczucia, działania czy myśli nie są generowane przez daną osobę, ale umieszczane w umyśle lub wycofywane z umysłu przez innych lub że myśli są transmitowane do innych;
5. rażąco zdezorganizowane zachowanie: przejawia się np. robieniemrzeczy, które wydają się dziwaczne lub bezcelowe czy nieprzewidywalnymi lub nieodpowiednimi reakcjami emocjonalnymi;
6. objawy negatywne: należy do nich bardzo ograniczona mowa, ograniczone doświadczanie i wyrażanie emocji, niezdolność do odczuwania zainteresowania lub przyjemności oraz wycofanie społeczne; 
7. zaburzenia psychomotoryczne: zalicza się do nich np. skrajne pobudzenie lub spowolnienie ruchów czy utrzymywanie nietypowych postaw.

O czym myśli schizofrenik?

Wbrew temu powszechnemu przekonaniu, schizofrenia nie oznacza posiadania więcej niż jednej osobowości. Chodzi tu raczej o rozdźwięk pomiędzy tym, co osoba ze schizofrenią  myśli, czuje i robi. Najczęściej schizofrenia przejawia się niedostosowaniem uczuć oraz zachowania do danej sytuacji.

Diagnoza schizofrenii

Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób WHO (ICD-11), by można było rozpoznać schizofrenię, co najmniej dwa z powyższych objawów muszą być obecne przez miesiąc lub dłużej. Przynajmniej jednym z nich powinien być symptom opisany w punktach od 1. do 4. 

Na czym polega leczenie schizofrenii?

Leczenie schizofrenii, która należy do zaburzeń przewlekłych, jest zazwyczaj wieloletnie. Najczęściej trwa od diagnozy do końca życia. Postawą jest w nim farmakoterapia. Leczenie może też obejmować psychoedukację, psychoterapię (zaleca się m.in. terapię poznawczo-behawioralną czy u młodszych osób – rodzinną) oraz terapię zajęciową. Niekiedy (np. w przypadku ostrych objawów psychotycznych lub myśli i tendencji samobójczych) konieczna bywa hospitalizacja. W rzadkich przypadkach stosuje się elektrowstrząsy.  

Metody na schizofrenię

Codzienne radzenie sobie ze schizofrenią jest trudne zarówno dla osoby dotkniętej tą psychozą, jak i dla jej bliskich. Oto kilka metod, które pomogą ci w kontrolowaniu zaburzenia:

• przestrzegaj zaleceń dotyczących przyjmowania leków;
• zdobądź wiedzę o schizofrenii, jej przebiegu i objawach;
• dbaj o regularne wizyty u lekarza;
• wykonuj badania kontrolne;
• uzupełnij leczenie farmakologiczne psychoterapią;
• naucz się technik relaksacji i radzenia sobie ze stresem;
• dołącz do grupy wsparcia;
• uprawiaj aktywność fizyczną;
• zdrowo się odżywiaj;
• zadbaj o odpowiednią ilość i jakość snu;
• unikaj alkoholu i narkotyków.

Jeżeli wyczuwasz u siebie lub zauważasz u swoich bliskich jakiekolwiek objawy, mogące świadczyć o początkach schizofrenii, nie zwlekaj i udaj się po profesjonalną diagnozę i pomoc. Nieświadome środowisko często bagatelizuje objawy u innych, wyśmiewa je, infografikaPamiętaj, że nie jesteś sam. Życzymy spokojnego dnia i w razie potrzeby jesteśmy dla Ciebie. Zespół Holisens

Jak poradzić sobie z nerwicą i neurotycznością oraz jak je leczyć? 12 porad dla wewnętrznego spokoju

Neurotyczność jest klasyfikowana jako cecha osobowości, która wywołuje intensywne fale trudnych emocji i silne reakcje na stres. Nerwica zaś jest uznawana za zaburzenie psychiczne, które nie zaburza oceny rzeczywistości, lecz nasila reakcje na bodźce oraz stresory. Chociaż neurotyczność i nerwica mogą być wyniszczające, istnieją skuteczne strategie, które pomogą Ci odczuwać mniej ich symptomów i znaleźć więcej spokoju w życiu. Rozpoczęcie terapii, poprawa podstawowych nawyków życiowych, dostosowanie perspektywy i/lub udoskonalenie systemu wsparcia może przynieść niezwykłe rezultaty.

 

Czym jest neurotyzm?

Neurotyczność to cecha osobowości, która predysponuje kogoś do negatywnych reakcji na frustrację, nadpobudliwość i deregulację emocjonalną. Osoby o wysokim poziomie znerwicowania słabo reagują na stres i doświadczają częstych oraz intensywnych fal trudnych emocji, takich jak nadmierne zmartwienie, złość, poczucie winy itp. Osoby z podwyższonym poziomem tej cechy osobowości mają skłonność do pesymistycznego nastawienia, błędnie interpretują błahe zdarzenia jako niszczące i postrzegają świat jako miejsce groźne, niebezpieczne i niemożliwe do opanowania.

Co to nerwica?

Nerwica to klasa funkcjonalnych zaburzeń psychicznych obejmujących chroniczny stres, ale pozbawiony urojeń oraz halucynacji. Nerwicy nie należy mylić z psychozą, która odnosi się do utraty kontaktu z rzeczywistością. Nie należy go również mylić z neurotyzmem, fundamentalną cechą osobowości zaproponowaną w teorii cech osobowości Wielkiej Piątki.

Termin nerwica został ukuty przez szkockiego lekarza Williama Cullena w 1769 roku w odniesieniu do „zaburzeń zmysłów i ruchu” spowodowanych „ogólnym schorzeniem układu nerwowego”. Cullen użył tego terminu, aby opisać różne zaburzenia nerwowe i objawy, których nie można było wyjaśnić fizjologicznie. Znaczenie tego terminu zostało na nowo zdefiniowane przez Carla Junga i Zygmunta Freuda na początku i w połowie XX wieku i nadal jest używane w psychologii i filozofii. Nerwicę można zdefiniować jako „słabą zdolność przystosowania się do środowiska, niezdolność do zmiany wzorców życiowych oraz niezdolność do rozwinięcia bogatszej, bardziej złożonej, bardziej satysfakcjonującej osobowości”.

Istnieje wiele różnych nerwic, w tym :

• nerwica natręctw
• obsesyjno-kompulsywne zaburzenie osobowości
• zaburzenie kontroli impulsów
• zaburzenia lękowe
• zaburzenie dysocjacyjne
• wielka różnorodność fobii

Według C. George’a Boeree, emerytowanego profesora Uniwersytetu Shippensburg, objawy nerwicy mogą obejmować:

lęk, smutek lub depresja, złość, drażliwość, dezorientacja umysłowa, niskie poczucie własnej wartości itp., objawy behawioralne, takie jak unikanie fobii, czujność, akty impulsywne i kompulsywne, letarg itp., problemy poznawcze, takie jak nieprzyjemne lub niepokojące myśli, powtarzanie myśli i obsesji, nawykowe fantazjowanie, negatywizm i cynizm itp. W ujęciu interpersonalnym nerwica obejmuje uzależnienie, agresywność, perfekcjonizm, izolację schizoidalną, nieodpowiednie zachowania społeczno-kulturowe itp.

Negatywne skutki neurotyzmu

Gdy pewien stopień neurotyczności staje się normą, podwyższona neurotyczność wiąże się z wieloma problemami ze zdrowiem psychicznym i fizycznym, trudnością z przystosowaniem się do bieżących realiów, mocnymi reakcjami na stresory, problemami z radzeniem sobie i innymi trudnościami. Rozpoznanie szkodliwego wpływu, jaki neurotyczność może mieć na ogólne samopoczucie, ma kluczowe znaczenie w zapobieganiu niepożądanym skutkom.

Negatywnymi skutkami neurotyzmu mogą być:

Zaburzenia psychiczne, Depresja i choroba afektywna dwubiegunowa

Zaburzenia lękowe, Zespół stresu pourazowego (PTSD)

Astma, Zespół jelita drażliwego (IBS)

Niezadowolenie życiowe, nieszczęście i pesymistyczne nastawienie

Niska samoocena / samoakceptacja i poczucie nieadekwatności / niezręczności

Problemy z gniewem i wszechobecna drażliwość ,Poczucie winy i wstydu

Nadmierne zmartwienie/obsesyjne myśli, Słabe wyniki w pracy/nauce

Wysoki poziom neurotyzmu może wpływać na twoje emocje, zdolności radzenia sobie i ogólny stan zdrowia. Niemniej jednak uważa się, że ta cecha maleje z upływem czasu, a nowe badania sugerują, że osoby wysoko neurotyczne mogą poprawić swoją jakość życia. Nauka kilku prostych strategii może trenować zdrowsze reakcje emocjonalne i zmniejszać neurotyzm.

Oto 12 wskazówek, jak być mniej neurotyczną osobą:

1. Autorefleksja poprzez prowadzenie dziennika.

Jeśli Twój neurotyzm jest odczuwalnie wysoki, możesz mieć skłonność do unikania lub tłumienia emocji, co utrudni zajęcie się źródłem Twojego cierpienia. W związku z tym autorefleksja za pośrednictwem prowadzonego codziennie dziennika może być korzystna. Pisanie służy jako zdrowe ujście dla silnych reakcji, uwalniania i zarządzania emocjami. Co więcej, może potencjalnie rzucić światło na to, co jest sednem Twoich zmagań.

2. Skorzystaj z terapii

Najlepszym sposobem na bezpośrednie zaadresowanie Twojego neurotyzmu jest rozpoczęcie terapii. Osoby o wysokim stopniu nerwicy mogą poprawić swój stan dzięki terapii, lekom lub kombinacji obu. Środowisko terapeutyczne oferuje bezpieczną przestrzeń, w którym możesz wyrażać swoje uczucia i doskonalić umiejętności radzenia sobie z nimi.

Dodatkowo, zaangażowanie w leczenie zwane UP (Unified Protocole) wykazało większą skuteczność w leczeniu neurotyzmu w porównaniu z tradycyjnymi terapiami. Celem UP jest kompleksowe ukierunkowanie na cechę nerwicową i zapewnienie skutecznych strategii, aby osoba mogła nauczyć się adaptacyjnych sposobów konfrontacji i reagowania na silne emocje.

3. Oceń sytuację na spokojnie i spróbuj zmienić szlaki swoich myślisz

To, jak myślimy lub interpretujemy rzeczy, może mieć głęboki wpływ na to, jak się czujemy i na odwrót. Kiedy Twoja neurotyczność wzbiera na sile, Twój ogólny światopogląd i sposób, w jaki siebie oceniasz, zwykle są wypaczone, wywołując serię niewygodnych emocji (np. strach, zmartwienie, smutek), które prowadzą do nieprzystosowanych reakcji.

Rozważ ponowną obiektywną analizę swoich myśli, aby zidentyfikować niedokładne założenia, które powodują dyskomfort i prowadzą do niepożądanych działań. Następnie spójrz na nie pod innym kątem i zastąp je konstruktywnymi, rzeczowymi myślami. Zajęcie się zniekształceniami poznawczymi może pomóc rozwinąć bardziej elastyczną mentalność i zrównoważyć negatywne skutki neurotyzmu.

4. Trenuj uważność

Uważność można opisać jako celowe skupianie uwagi na chwili obecnej w sposób nieoceniający. Kilka badań sugeruje, że praktykowanie uważności może być skuteczną interwencją w zmniejszaniu wysokiego poziomu neurotyzmu i intensywnych emocji.

Najbardziej korzystnym aspektem uważności dla neurotyzmu jest to, że jest środkiem do ćwiczenia akceptacji i uświadomienia sobie, że trudne emocje są tymczasowe i nieszkodliwe. Częste angażowanie się w krótkie uważne ćwiczenia może pomóc w wyrobieniu nawyku przerzucania uwagi na chwilę obecną w chwilach przytłaczającego stresu.

5. Użyj techniki przeciwstawnej do emocji i działania

Emocje sygnalizują nam, abyśmy działali w określony sposób lub wyzwalali określone zachowania. Kiedy Twój neurotyzm jest silny, twoje negatywne emocje mają tendencję do aktywowania dysfunkcyjnych zachowań. Możesz jednak przerwać ten cykl, stosując przeciwne emocje lub działania. Ta dialektyczno-behawioralna interwencja może pomóc ci działać wbrew Twoim emocjonalnym wzorcom zachowań.

Na przykład, jeśli jesteś masz skłonność do krzyczenia lub przeklinania, gdy masz w sobie złość, zamiast tego postaraj się powiedzieć coś spokojnie. Zaś jeśli masz tendencję do wycofywania się, gdy jesteś w depresji, zamiast tego skontaktuj się z przyjacielem. Regularne robienie tego może pomóc rozwinąć zdrowsze zachowania i zmniejszyć negatywne emocje, które podtrzymują twój niepokój i wzmacniają neurotyzm.

6. Radykalna akceptacja

Napotkanie trudnych sytuacji lub nieoczekiwanych zmian może doprowadzić na skraj emocjonalnej przepaści, gdy masz neurotyczne tendencje. Możesz wtedy zacząć rozmyślać o tym, jak okropna jest sytuacja i utknąć w negatywnych aspektach stresoru, co tylko pogarsza stres. Korzystanie z radykalnej akceptacji, techniki dialektyczno-behawioralnej, może pomóc w radzeniu sobie z rzeczami, które są poza Twoją kontrolą lub nie mają natychmiastowego rozwiązania.

Nie oznacza to, zadowolenia z siebie lub lekceważenia emocji lub okoliczności. Zamiast tego jest to świadoma decyzja, aby ustawić się w lepszej sytuacji, aby myśleć jaśniej. Akceptując rzeczywistość taką, jaka jest, możesz przejść w kierunku bardziej stabilnego sposobu myślenia, stać się bardziej tolerancyjną osobą dla niewygodnych uczuć i radzić sobie z trudnymi wydarzeniami życiowymi.

7. Skuteczne rozwiązywanie problemów

Kiedy neurotyczność staje się nadmierna, problemy mogą wydawać się przytłaczające lub niemożliwe do rozwiązania. Twój umysł może zostać zatkany niekontrolowanym zamartwianiem się, strachem, paniką itp. Wychodzenie z tak naładowanego emocjonalnie stanu może uniemożliwić Ci chwilowo dostęp do obiektywnych strategii rozwiązywania problemów, ale przyjęcie proaktywnej postawy może pomóc.

Zacznij od rozpoznania i zaakceptowania swoich emocji bez głębszego zastanowienia. Następnie ukierunkuj swój wysiłek na to, czym możesz realistycznie zarządzać. Zyskasz wtedy jasność umysłu niezbędną do ustalania priorytetów, badania możliwych opcji, znajdowania kreatywnych rozwiązań i podejmowania rozsądnych decyzji. Zaczniesz też rozwijać większą pewność siebie.

8. Pielęgnuj radosne emocje

Pozytywne nastawienie wiąże się z ogólnym poczuciem dobrego samopoczucia, mniejszym stresem, ogólnym poczuciem satysfakcji z życia, lepszym radzeniem sobie i wieloma innymi plusami. Pielęgnowanie radosnych emocji może pomóc w przeciwdziałaniu negatywnym reakcjom, które wynikają z neurotyzmu. Dzięki ciągłej i celowej praktyce zauważysz konsekwentne zmiany w sposobie myślenia, odczuwania i działania.

Oto sposoby na wzbudzanie pozytywnych emocji:

• Staraj się skoncentrować na rzeczach, które w Twoim życiu dobrze się układają, bez względu na to, jak nieznaczące mogą się wydawać
• Przeformułuj swój negatywny dialog wewnętrzny
• Ćwicz wdzięczność, uznając zewnętrzne źródła, które przyczyniają się do Twojego dobrego samopoczucia
• Praktykuj dobre uczynki, aby czuć się lepiej ze sobą (np. zrób miły gest dla nieznajomej osoby, zgłoś się na wolontariat, powiedz komuś komplement itp.)
• Rozpoznaj pozytywne cechy, które posiadasz i doceń to jak pomogły Ci one pokonać przeszkody w przeszłości
• Rozwijaj dobre dla Ciebie relacje i wchodź w interakcje z ludźmi, którzy podnoszą na duchu i inspirują 
• Skoncentruj się na dobrych nawykach, takich jak zdrowe odżywianie, regularne ćwiczenia i dobry sen

9. Wykorzystaj zalety neurotyczności

Chociaż skrajna neurotyczność ma negatywne implikacje, neurotyczność ogólnie ma konstruktywną stronę. Uważa się, że osoby z neurotyzmem mają większą samoświadomość, poczucie humoru, sumienność, inteligencję, kreatywność i nie tylko. Zasadniczo możesz wykorzystać swój neurotyzm na swoją korzyść.

Naucz się akceptować swoje emocje, ponieważ dostarczają Ci ważnych informacji. Zamiast ich unikać, zapytaj siebie, co te emocje próbują Ci powiedzieć. Praktykowanie innego podejścia do neurotyczności może pomóc Ci poczuć większą siłę oraz umocnić Twoją pewność siebie.

10. Skoncentruj się na zdrowych nawykach żywieniowych i ćwiczeniach

Neurotyczność wiąże się ze złym stanem zdrowia, zmniejszoną aktywnością fizyczną i nieodpowiednimi nawykami żywieniowymi. Jeśli Twoje ciało jest chore, radzenie sobie z emocjami może stać się jeszcze bardziej obciążające. Wspieranie pozytywnych przejawów zdrowego stylu życia, takich jak prawidłowe odżywianie i regularne ćwiczenia, może odgrywać integralną rolę w ogólnym samopoczuciu.

Regularne ćwiczenia przynoszą natychmiastowe, długoterminowe korzyści, w tym poprawę zdrowia fizycznego, poprawną regulację emocji, lepszą samoocenę, dobre wzorce snu, poprawę nastroju i wiele innych. Co więcej, ćwicząc regularnie, wzmacniasz swoje wewnętrzne rezerwy i utrzymujesz dobre zdrowie psychiczne. Poziom intencji i dyscypliny wymagany podczas ćwiczeń może również pomóc w radzeniu sobie z emocjami.

Odżywianie jest niezwykle ważne dla Twojego ciała i mózgu, a istnieją także wystarczające dowody na to, aby sugerować, że wpływa ono również na zdrowie psychiczne. Zbilansowane posiłki bogate w składniki odżywcze, witaminy i minerały mogą zapobiegać lub poprawiać przewlekłe schorzenia zdrowotne i psychiczne. Istnieją również dane naukowe wskazujące, że utrzymywanie dobrze odżywionego ciała wspomaga umiejętności poznawcze i wzmacnia odporność.

11. Zarządzaj stresem

Kiedy masz neurotyczny moment, możesz mieć dużo większą podatność na stres. Nadgodziny i niekontrolowane stresujące sytuacje mogą osłabić ogólny stan zdrowia, prowadzić do rozregulowania emocji oraz pogorszyć neurotyzm. Z tego powodu kluczowe jest skuteczne radzenie sobie ze stresem.

Istnieje wiele skutecznych technik i działań, które możesz ćwiczyć, aby to praktykować. Znajdź metodę, która ożywi i wzmocni Cię fizycznie, psychicznie i emocjonalnie. Może to zapewnić większą równowagę, pomóc w rozsądnym zarządzaniu emocjami i zbudować odporność na wyzwania życiowe.

Oto wskazówki, jak radzić sobie ze stresem:

• Dodaj więcej zabawy do swojego życia (np. pójście do kina, spotkanie się z przyjaciółmi, chodzenie do parku, ogrodnictwo, dołączenie do klubu czytelniczego itp.)

• Znajdź czas na relaks i zajęcia pielęgnacyjne, takie jak ćwiczenia oddechowe, joga, medytacja lub uważny spacer

• Utrzymuj spójną rutynę, która obejmuje zdrowe odżywianie, odpowiedni sen i regularne ćwiczenia

• Prowadź konsekwentnie dziennik, aby przetwarzać swoje emocje i pielęgnować wdzięczność
• Unikaj nadmiernego spożywania alkoholu i kofeiny

• Powstrzymaj się od używania substancji zmieniających świadomość

12. Wzmocnij swoje relacje i rozszerz swoje pole wsparcia

Wysoki neurotyzm zwykle prowadzi do niestabilnych relacji interpersonalnych, problemów w związkach i wycofania społecznego. Skoncentruj się na relacjach, które są dla Ciebie wartościowe i poprawiają Twoje życie.

Zadaj sobie pytanie: Czy jest coś, co mogę zrobić, aby poprawić jakość moich relacji? Czy są jakieś umiejętności, nad którymi mogę pracować, takie jak komunikacja, współczucie, asertywność lub aktywne słuchanie? W jaki sposób mogę zdrowo łączyć się z innymi? Jak mogę rozszerzyć mój system wsparcia?

Przekonasz się, że wzbogacenie swoich umiejętności interpersonalnych i bardziej elastyczne nastawienie może poprawić twoje relacje z innymi. Co więcej, nawiązywanie i utrzymywanie znaczących relacji może dać ci poczucie więzi społecznej, zwłaszcza gdy przechodzisz przez stresujący czas.

Kiedy rozmowa z terapeutą_ką jest pomocna?

Neurotyzm jest czynnikiem ryzyka wystąpienia zaburzeń zdrowia psychicznego, takich jak depresja czy lęk. Pozostawiony bez kontroli może mieć poważne konsekwencje zdrowotne, więc jeśli neurotyczność jest na tyle poważna, że ​​przeszkadza w codziennym życiu, porozmawiaj ze swoim lekarzem lub poszukaj pomocy psychologicznej. Zapoznaj się z osobami w naszym zespole poprzez bazę na naszej stronie internetowej, aby wybrać osobę, która będzie w pełni odpowiadać Twoim potrzebom oraz preferencjom. 

Końcowe myśli o tym, jak zmniejszyć neurotyzm

Neurotyzm oraz nerwica mogą być trudne do przezwyciężenia, ale istnieją skuteczne sposoby na zmniejszenie ich intensywności i lepsze radzenie sobie z nimi w życiu. Spróbuj rozwiązać swoje zmagania z neurotyzmem poprzez znalezienie terapii, zmieniając styl życia i wzmacniając system wsparcia bliskich Ci osób. Wykorzystując swoje mocne strony i zdrowe strategie, możesz zmniejszyć wpływ neurotyzmu oraz nerwice, aby utrzymać ogólne poczucie dobrego samopoczucia.

HoliTeam